Birkaç adım atmak yeterlidir dışarıya çıkmak için.
İnsanlar bulunduğu yerin bir arka sokağını tanımadan genellikle okudukları kitaplardan esinlendikleri, görsellerden  izledikleri veya hikayelerini duydukları yada tarihsel yerlerin cazibesi, ma’ bedi  gibi birçok yere gitmek, görmek isterler fakat bu gezginlik değil, gezmektir. Oradan, buradan veya girdikleri şehirden yada sofrasından fotoğraf atan özenti kişilerde gezgin olmaya özenenlerdir.

Yüzyıllardır bilinen/meyen birçok kaşif, keşfetmek için yola çıkmış aklı başında olan bilgelerdi.
Bilimse, araştırmacı ruhu taşıyan, bildiğiyle yetinmeyen, havayı, güneşi, yeraltını, gökyüzünü, yağmuru, rüzgârı gözlemleyen insanlar sayesinde ortaya çıktı. Tarihse yazıyla.
Toplanan bilgiler kitaplaştı, kütüphanelerde okurlarıyla buluşarak, insanlara dünyayı dolaştırdı.
Çoğu keşfedilen şey yada yer kişilerin adlarını aldı. Bilimde bu gelenekseldir.

Dünya coğrafyasının atlasını çizerek şekillendiler yani haritası olmayan, haritayı bilmeyen yola çıkamaz, çıksa bile boş boş dolaşır, döner.
Öyle gezginler var ki İstanbul Gülhane Parkında Tıp  müzesinin girişinde araştırmacı bir gezginin yola çıktığı ve yirmi beş yıl sonra döndüğü yazar. Böyle şeyler insana ilham verse de böyle bir şeye kalkışmak çok büyük cesaret yanında, oldukça sağlam destek ister.
Gitmek istedikleri yerler için her birinin amacı farklıydı. Bazıları Roma’dan yola çıkarak dinini yaymayı , bazıları denize açılarak bin bir zorluğa rağmen dünyayı keşfetmeye çalıştı. Hindistan gibi baharat, Afrika gibi yerlerde kahve ve altın peşine düştüler.
Bazı seyyahlar gittikleri her yeri arkalarından gelen istilacılara yol yaptılar. İstilanın ardından aynı kişilerin planlarında yardım götürerek aralarına girmelerini fark eden yerliler dış dünyadan gelenlere kapılarını kapatmak istedikleri için canlarından oldukları için yabancı kavramı güvenirliliğini yitirdi ve birçok ırk ortadan yok oldu. 
Birçok yere, yöreye  el koyan sistemsel çalışmalar adlarından anlaşılabilir Viktorya gibi. Viktorya kazanmakla eş değer anlamdadır ayrıca tektir, ilklere imza atmak sadece onların işidir. Her ne olursa olsun harcamaktan çekinmezler, gerekli bütçe hazır, gerekli kişiler her yerde korunur. Bunlara örnek; Dünyayı etrafını dolaşan ilk kaptan SİR FRANCIS DRAKE, Elizabeth  döneminde 1540-1596 yıllarında yaşayan İngiliz bir denizci, korsan, köle taciri, mühendis ve ayrıca politikacıdır.
Ayrıca yine İlklere İngiliz damgası vurmak için şimdiki Hindistan’dan bölünerek ayrılan Pakistan’dan başlayarak Nepali’ de içine alan eski Hindistan, ve Güney Çin, Kaşkar bölgesi, Taklamakan çölü’de dahil olmak üzere Butan’dan geçen ve 2400 km uzunluğundaki  koskoca Himalaya dağ zincirinin genişçe alanını adımlayarak saydılar ve  1865-1872 arasında tamamlanan detaylı haritasını çıkardılar. O zamandan beri sıkışarak yükselen birçok dağ gibi ölçümlerin günceli değişmiş olabilir.
Destek almasalardı bunların hiç birini yapamazlardı.

Gezginlik emek isteyen çok uzun bir serüvendir. Aç, açıkta kalmak, zor koşullarla baş etmenin dışında güvenilir olmak en önemli kuraldır. Ayrıca tarihe not düşmek için anlık olarak yazmak gerekir. Yazmak içinse şifre dili kullanmak gerekir çünkü sorun yaşadığınız yerde, sorunlu kişileri kaleme aldığınızda gerçeklerin not edilmesini istemeyen kişiler öğrenebilirler dolayısı ile defteri alabilirler.

Keşfetmenin hazzı yanında her biri yine de ayrı bir değerdir. Özellikle bitkilerle ilgili arama, tarama yapan ve bugünün dünyasında A’dan Z’ye her şeyin seyrini değiştirmiştir hatta bazı bilim adamları mevsimini beklemediği için arakalarından gelen bilim insanları tarafından otlarıyla yaptığı denemelerle birlikte iki yıl sonra basit bir çadır içinde iskeleti bulunmuştur.

Tam olarak net olmasa bile 16.yy’ da 1611’ de İstanbul doğan  bizim Türk gezginimiz, Evliya Çelebidir. Ünlü Seyyah neredeyse 50 yılını yollarda geçirmiştir. Özellikle on ciltlik orijinal ansiklopedisinde Anadolu’da ne var ne yok yazılmıştır. Evliya çelebi sadece gezmemiş, bir yerden başka bir diyara giderken mektup, emanet, develerle insan göçü taşımış. Yazıp not aldığı için o zamanların yüksek mevkideki insanlardan destek bile almış. Eskiden bir yerden geçerken eşkıyalara karşı savaşırlarmış fakat çelebi oldukça cesurmuş. Kafkasya, Orta Avrupa, Kırım, Arabistan, Mısır derken “SEYAHATNAME ANSİKLOPEDİSİ” birçok kıtanın coğrafyasında atlas niteliği taşımasının yanında yeme, içme gibi birçok kültürel görenek belge, kitabın başlangıcında Türkiye’nin yedi bölge, İstanbul’un yedi tepe gibi yediler hareketine inanması yazdığı bazı şeylerin taraflı olduğunu göstermektedir fakat buna rağmen rehber niteliğinde kıymetli bir eserdir.
Yolculuk esnasında trajikomik ve trajıdram anılarda vardır. Mesela Evliya Çelebi yola öyle çok insan, o zamanın hayvanlarından taşıyıcı deve ve tahminen yemek için büyük koyun sürüleriyle geçermiş ki, bazı yerlerde bitkilerin arasına saklanan kişiler hayvan veya çocuk yaştaki insanları araklayarak çalarlarmış ve bunu yolun sonuna kadar giderken hiç kimse fark etmezmiş.

CESUR DENİZCİ PİRİ REİS, 1513 yılında çıkmış olduğu yolculukta dünyaya tarihi bir atlas çalışması bırakmıştı.
Tarihte kendi yaptığı  kanatları takıp uçmaya çalışan HAZERFAN AHMET ÇELEBİ, bugünün uçuş seyahatçisinin öncüsüdür. Böyle fikirler gelişe, geliştirile bugünkü yol seyahatlerindeki çok uzun yollar kısa zamanda kolaylıkla kat edilmektedir.

İBN-İ HALDUN 14.yy bilge insan Siyaset bilimcidir. Devlet kuramı ile tanınmaktadır yani bir devler doğar, yaşar ve ölür her canlı gibi başlangıcın bir sonu vardır.

İBN-İ SİNA, “Tıbbın Kanunu” kitabı 17. Yy çağlarında Avrupa üniversitelerinde  okutulmuştur.  Psikoloji, felsefe, meta fizik alanında eserleriyle bilim insanı olduğunu kanıtlamıştır.

Bazen bazı kişilerin yaşatmak için birçok yere, okula, mahalleye, verilir ve  Cinnah adı gibi anlamsızca geçer gider, merak etmeyiz. Ankara Cinnah caddesinden yukarıya çıkarken bir Farabi alt geçidi vardır. FARABİ, doğa felsefesi, fizik bilimlerinin ötesinde olan metafizik, bilgi, mantık ve dil felsefesiyle birleştirerek Aristo’nun eserlerini Arapçaya çevirmiş, filozofluğunu tarihe yazdırmıştır.

KAŞGARLI MAHMUT, 11 yy da divan-ı lügati yazmış dilbilimcidir.

Şırnaklı EL CEZİRİ, bir dâhidir.

EL HASANİ EL - İDRİSİ’ nin yazdığı “Dünyayı görmek isteyenler için keyif gezileri” kitabı okumak isteyenleri geçmişe taşıyabilir.

GİOVANNİ DA PİAN DEL CARPİNE, İtalyan gezgin kaşif din yaymak için çıktığı yolu ve karşılaştıklarını ”tatarların kitabı” kitabını yazmış.

İBNİ BATUTA, Arap gezgindir.30 yılda 120 bin km yol kat etmiş ve seyahat kitabını “RAHLE” eserde topladı.
MARKO POLO, 1271 yılında Venedikten yola çıkarak ipek yolunu izleyerek Çine ulaşan tüccar kaşiftir. Çok uzun yıllarda Kubilay han’ la çalışarak Anadolu, Mezapotamya, iran, Türkistan, Pamir dağları, Gobi çölü dahil olmak üzere Orta ve Doğu Asya ve Çin seyahatlerinde coğrafya, etnografya ve tarihle ilgili çalışmalar yaptığı yazılır. Kristof  Klomb bile Marko’dan esinlendiği söylenir.

KRİSTOF  KLOMB coğrafya gezginiydi ve zor koşullarda yola çıkmıştı ki o zamanlar cahillik çok ileri derecedeydi yaptığı işi anlayabilecek ve anlatabileceği kişi yoktu. Dünya o zamanlar şimdiki gibi daha sıcak değildi. Dehşet veren fırtınalarla baş etmek için 1492 yılında yani 14. yy sonlarında İspanyadan üç gemiyle ( büyük ihtimal yelkenlidir.)denize açıldığında Kıyılardan geçerek önce bahama, Jamaika, Honduras, Trinidad ve Küba’ya ulaştığından Hindistan sanmıştı fakat kıtayı öğrenemeden hayatını kaybetti.
VASKO DA GAMA, 1497 Portekiz’den yola çıkarak Ümit burnu’ Hindistan’a giden ilk Avrupalıdır. Hindistan’a gittikten sonra oradaki insanları köleleştirmenin öncüsüdür.

MACELLAN, Portekizden çıkan kaşif, Arjantin’in en güney ucundaki Tierra del Fuego’ yu Güney Amerika’dan ayıran boğaz olduğunu  keşfetti. Macellan boğazı ismi verildi. Büyük okyanusa da sakin gördüğü için “Pasifik” adı veren kişidir. Büyük okyanusu aşarak gezi yapmış ilk kaşiftir. Dünyanın yuvarlak olduğu teorisini savunan bilim insanıdır. Dolaşmaya doyamayan Macellan Filipinlerde hayatını kaybetmiş.

Dünyanın birçok bölgesinden çıkan bazı gezginler, İnkaların başkenti PERU- (CUSCO )yola çıkan Quito kentine oradan Napo nehri aracılığıyla amazon nehrine oradan Atlantik okyanusuna ulaşarak ilkleri yaşatanlardır..

Kuzey kutbu yolculukların öncüsü WILLEM BARENTS 1595 Tespitsberg Adasını bulup buzda giden gemi sayesinde canı pahasına kimsenin gidemediği yere uzanarak buzul üzerinde can veren gezgindir. Burada yine amaç dünyanın gidilmemiş bölgelerine giderek ilk adımı atmak ve tarihe adlarını yazdırmak.

KAPTAN JAMES COOK 1768 ila 1779 bütün dünyayı gezmiş, güney Georgia, Hawai ve yeni Kolendonya adalarını keşfetti ve Bering boğazına kadar çıktı. Şimdilerde adım attıklarında hiç kimse olmayan yerleri tam bir şehir olduklarını keşke görselerdi.

Nil nehri kaynağı olan Tanganika gölünü bulan, Arap kılığına girerek Mekke’ye giren maceraperest gezgin, 1001 gece masalları ile The Kama Sutra kitaplarını İngilizceye çevirmiştir.
Yine aynı yerlerde gezinen diğer gezginlerden, Etnolog jeolog, asker olan SİR RISHARD BURTON tam 25 dil biliyormuş 1831-36 yılları arasında Dünyanın en uzun bilimsel Gallapagos adalarına, güney Amerika pampa-sazlıklarına kadar  yaptığı yolculuk evrim teorisine temellerini oluşturmuş.

Elbette ki bir yöreyi keşfettiklerinde öncesinde başlatan,  sonrasında  devam ettirenler oldukça çok örnek var ancak internet kaynaklarındaki tarihler yanlış olabiliyor bunlara dikkat. Mesela HENRY MORTON STANLEY kendi yaptığı on iki metre kayıkla Lualaba nehrinde Kongo’ya yola çıktı zorlu yolculuk 999 gün sürdü 114 kişi kaybedildi

ALMAN GEZGİN HEİNRİCH BARTH 1847-55 arası 16 bin km yol alarak ki o zamanlar araba ve uçak yoktu. Büyük sahra, Nijer, Timbuktu, Çad gölü, Libya’yı dolaşmış. Beş ciltlik “Kuzey ve Orta Afrika’da geziler ve keşifler” adlı kitabı bilgi için kaynaktır.
Kadın kaşif ve seyyah AMELİA EARHART , Okyanusları yalnız geçen cesur gezgin kadındır. Ölene kadar gezen ve öldüğünde 34.400’üncü kilometresinde dünyayı gezmeye doyamamış.

 THOR HEYERDAL, Balsa ağacından yaptığı Kon-Tiki adlı teknesiyle Peru’dan yola çıkarak ve Plineezya-Tuamotu takım adalarına kadar gidip dönmüştür ve   İnkaların harita, pusula ve yol gösterici aletlerden önce pasifik aşırı denizlere gidebileceklerini ispatlamıştır.

 Sonradan çıkan gelişmiş imkanlarla gezginler durmadılar elbette.

Avustralyalı BEN CARLİN, hem karada hem denizde giden araçla karada, 62.765, denizde giden arabasıyla  15.450 km yol kat etti.

 Sıra dışı araçlarla yol alanlarda vardı. Babası ve dedesi  gezgin olan PİCCARD, 20 Mart 1999’de Arkadaşı biranla birlikte balonla dünya gezisinde tam 42.810 kilometre uçuş gerçekleştirdiler.

1960 yılında babası AUGUST PİCCARDIN geliştirdiği bir denizaltıyla Pasifik okyanusunun marianas hendeğine dalan deniz gezgini JACQUES PİCCARD, 11.000 km olan dünyanın en derin çukuruna varmış oldu.

 Sovyet kozmonot YUGİ GAGARİN, 12 Nisan.1962’de 40.868 kilometre kat ederek uzaya seyahat eden ilk insan oldu.

20 Temmuz 1969’da NEİL AMSTRONG, canlı yayınla televizyon ve radyolardan naklen yayınla Ay’a ayak basan ilk insan oldu.

 Dünyayı uzunlamasına dolaşmak için 2 Eylül.1979’da İngiltere’nin Greenwich kasabasından teknesiyle yola çıkan İNGİLİZ GEZGİN RANULPH FİENNES, 15.Aralık.1980’de güney kutbu’na, 10 Nisan 1982’de kuzey kutbu’na  vararak 56.000 kilometre yol yaptıktan sonra 29.Ağustos 1982’de başlangıç yerine sağ salim kazasız belasız döndü.

 17.Ocak.1985’te motosikletiyle  Arjantinin başkenti Buenes Airesten yola çıkarak Arjantinli gezgin EMİLLO SCOTTO, 735.000 kilometre kat ederek dünyanın çevresini dolaşmıştır

İşte insanlar gitme güdüsü oluştuğunda akıllarındaki şeye ulaşmak için, yelkenlilerle, gemilerle, uçakla, araçlarla, trenle, denize dalarak, uzaya veya aya çıkarak, balonla uçarak, bisiklet, motosiklet veya yürüyerek yola çıkmışlar ve nihayetinde bir atasözü çıkmış ortaya.

Okuyan mı bilir, gezen mi?
Elbette gezip dolaşan.
Yolunuz açık olsun, ayağınıza taş değmesin gezginler.
Uğurlarola..

Yazar; Gezgin, Kültür Araştırmacısı ve Habercisi, Deniz Kakanaş

Haberciden, İyilik, Güzellik ve Doğruluk haberciliği